Cẩm nang bệnh hô hấp gia cầm | PharmaVet

Gà khẹc, há mỏ ngáp gió, rướn cổ khó thở, giảm ăn và có con chết rải rác? Bà con có thể đang lo đàn gà mắc bệnh ORT ở gà (viêm phổi hóa mủ). Đây là một bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp, có thể gây thiệt hại lớn khi không được nhận biết và xử lý kịp thời.

Bài viết dưới đây tập trung vào những việc người nuôi cần làm khi nghi ngờ ORT: nhận biết dấu hiệu, kiểm tra mức độ nặng, giảm tác nhân làm gà khó thở, xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị theo chuyên môn.

1. Bệnh ORT ở gà là gì? Vì sao bà con cần chú ý?

ORT là tên viết tắt từ vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale. Tác nhân này liên quan đến viêm đường hô hấp, viêm phổi và viêm túi khí ở gia cầm. Trong một số ca bệnh, nhân viên thú y có thể phát hiện dịch viêm hoặc chất bã đậu ở đường hô hấp khi mổ khám. Tuy nhiên, những tổn thương này không thể thay thế xét nghiệm xác nhận.

Gà thịt giai đoạn khoảng 3–6 tuần tuổi là nhóm thường được ghi nhận mắc bệnh, nhưng ORT không chỉ xuất hiện ở độ tuổi này. Bệnh có thể gặp ở gà hậu bị, gà đẻ hoặc đàn giống. Thời tiết giao mùa, mật độ nuôi cao, nhiều bụi và khí amoniac có thể khiến các bệnh hô hấp phức tạp hơn.

Thiệt hại không chỉ nằm ở số gà chết: đàn giảm ăn, kém tăng trọng, chênh lệch thể trạng, tốn chi phí điều trị và dễ kéo dài thời gian nuôi. Với một trang trại đang gần ngày xuất bán, đây là áp lực kinh tế rất đáng kể.

2. Bảy dấu hiệu nghi bệnh ORT ở gà: Nhận biết từ sớm đến nặng

ORT có thể khởi đầu bằng triệu chứng khá giống các bệnh hen khẹc thông thường. Bà con nên xem diễn biến triệu chứng theo thời gian và tỷ lệ gà bị ảnh hưởng, thay vì chỉ dựa vào một tiếng khẹc.

3. Phân biệt ORT với CRD, IB, ILT và Coryza thế nào?

Đây là chỗ nhiều người nuôi dễ nhầm nhất. Một đàn gà cùng biểu hiện khò khè có thể mắc các bệnh do vi khuẩn, Mycoplasma hoặc virus, thậm chí nhiều tác nhân cùng lúc.

Ghi nhớ: Bảng này dùng để định hướng kiểm tra, không phải bảng tự chẩn đoán. Nếu gà có biểu hiện phức tạp, cần phối hợp bệnh sử, khám đàn, bệnh tích và xét nghiệm.

4. Nghi gà mắc ORT: 5 bước xử lý cần làm ngay tại trại

Bà con có thể thực hiện những bước hỗ trợ an toàn sau trong khi liên hệ người có chuyên môn. Đây không phải phác đồ điều trị ORT thay thế khám thú y.

1. Đánh giá mức độ nguy hiểm. Đếm số gà đang khẹc, số con há mỏ khó thở, lượng ăn giảm và số chết trong 24 giờ. Nếu gà khó thở nặng hoặc chết tăng, cần hỗ trợ thú y khẩn.
2. Hạn chế lây lan và giảm stress. Khoanh vùng ô chuồng đang có triệu chứng, dùng dụng cụ riêng nếu có thể, hạn chế di chuyển gà và người giữa các ô. Không bắt giữ, rượt đuổi hoặc vận chuyển gà khó thở khi chưa cần thiết.
3. Kiểm tra khí hậu chuồng. Giảm bụi, thu dọn chỗ chất độn ẩm, kiểm tra quạt thông gió, mùi amoniac, nhiệt độ và độ ẩm. Giữ thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp, đặc biệt với gà non.
4. Bảo đảm nước sạch và chăm sóc phù hợp. Kiểm tra máng nước, nước uống, thức ăn còn sử dụng được không. Hỗ trợ nước uống theo khả năng của đàn; không ép uống hoặc tự thao tác vào đường thở ở gà đang suy hô hấp.
5. Liên hệ thú y để xác định bệnh và hướng điều trị. Cung cấp tuổi gà, số lượng nuôi, ngày bắt đầu bệnh, lịch vaccine, thuốc đã sử dụng và video biểu hiện. Khi cần, nhân viên thú y sẽ hướng dẫn lấy mẫu xét nghiệm ORT và những bệnh phải loại trừ.

5. Cần làm xét nghiệm gì để xác định gà bị ORT?

Khó thở, ngáp gió và bã đậu ở đường hô hấp là các dấu hiệu gợi ý, không phải bằng chứng chắc chắn. Để xác định ORT, phòng xét nghiệm có thể sử dụng phân lập vi khuẩn, PCR hoặc realtime PCR trên mẫu phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên thú y.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-53:2022 mô tả việc kết hợp thông tin dịch tễ, triệu chứng, bệnh tích và kết quả xét nghiệm để kết luận. Mẫu có thể liên quan đến khí quản, phổi hoặc túi khí tùy trường hợp; cách lấy và bảo quản phải theo hướng dẫn chuyên môn để tránh sai lệch kết quả.

Bà con không nên tự mổ khám gà hoặc tự lấy mẫu khi chưa có hướng dẫn, nhất là khi đàn chết nhanh hoặc có nguy cơ bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

6. Gà bị ORT dùng thuốc gì? Vì sao có đàn điều trị mãi không khỏi?

ORT do vi khuẩn gây ra, nên thuốc kháng sinh có thể được bác sĩ thú y cân nhắc trong trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, độ nhạy của vi khuẩn ORT với thuốc thay đổi giữa các chủng và các trại. Vì vậy, không có một loại kháng sinh nào bảo đảm hiệu quả trên mọi đàn.

Nguyên nhân khiến việc điều trị có thể kém hiệu quả gồm: xác định nhầm bệnh, có nhiễm ghép, chuồng vẫn bí và nhiều khí độc, thuốc không phù hợp độ nhạy của vi khuẩn, pha trộn sai hướng dẫn hoặc gà uống nước quá ít khi đang bệnh.

• Không tự phối hợp nhiều kháng sinh hoặc tăng liều theo kinh nghiệm.
• Không tự dùng thuốc kê đơn cho toàn đàn khỏe với mục đích phòng bệnh thường quy.
• Tuân thủ nhãn thuốc và hướng dẫn thú y, đặc biệt thời gian ngừng thuốc đối với thịt và trứng.
• Không nhầm ORT với IB, ILT hoặc Newcastle do virus; kháng sinh không trực tiếp điều trị các virus này.

7. Bốn sai lầm dễ khiến bệnh hô hấp ở gà kéo dài

7.1. Chỉ nghe tiếng khẹc rồi kết luận ORT

Tiếng khẹc có thể xuất hiện ở nhiều bệnh hô hấp. Nếu bỏ qua bệnh do virus hoặc bệnh ghép, hướng xử lý có thể không đúng nguyên nhân.

7.2. Chỉ tập trung vào thuốc, quên kiểm tra khí amoniac và bụi

Chuồng ẩm bí, nhiều bụi hoặc thông gió không phù hợp gây kích ứng đường thở và có thể làm biểu hiện nặng hơn. Điều chỉnh môi trường là phần không thể bỏ qua.

7.3. Đổi thuốc liên tục khi chưa đánh giá nguyên nhân

Thay đổi thuốc không có cơ sở chẩn đoán có thể làm tăng chi phí, gia tăng nguy cơ kháng thuốc và khiến việc đánh giá đáp ứng điều trị khó hơn.

7.4. Thấy giảm khẹc là ngừng theo dõi đàn

Cần theo dõi lượng ăn, lượng nước uống, tỷ lệ gà còn khó thở, số chết và tốc độ hồi phục. Với thuốc đã được kê, thực hiện đúng liệu trình và thời gian ngừng thuốc theo chỉ định.

8. Phòng ORT và giảm nguy cơ tái phát trong lứa gà tiếp theo

Phòng bệnh hô hấp hiệu quả đòi hỏi nhiều biện pháp kết hợp, không dựa vào một sản phẩm đơn lẻ.

• An toàn sinh học: hạn chế người và phương tiện ra vào trại, có dụng cụ và quy trình vệ sinh theo từng khu.
• Chuồng trại: theo dõi độ ẩm chất độn, nhiệt độ, khí amoniac, bụi và lưu lượng thông gió theo tuổi gà.
• Thức ăn, nước uống: bảo đảm chất lượng, vệ sinh máng uống và xử lý nhanh khu vực rò nước.
• Quản lý đàn: tránh nuôi lẫn nhiều lứa tuổi khi có thể; kiểm tra tình trạng sức khỏe trước khi nhập đàn mới.
• Chương trình phòng bệnh: thực hiện kế hoạch vaccine phù hợp với bệnh lưu hành và hướng dẫn thú y; vaccine phòng bệnh khác không có nghĩa là bảo đảm không mắc ORT.
• Đánh giá sau mỗi đợt bệnh: ghi lại thời điểm khởi phát, điều kiện chuồng, kết quả xét nghiệm và hướng xử lý để cải thiện lứa sau.

9. Câu hỏi thường gặp về bệnh ORT ở gà